Criteria voor korte ketens en maaltijdboxen

Wanneer is een product in een korte keten duurzaam én rechtvaardig? De uitgangspunten hieronder zijn de uitkomst van een workshop op de 2e Voedsel Anders Conferentie (2016): 

  1. Ken je boeren. In korte ketens is het belangrijk dat je weet wie je eten produceert, dat je een persoonlijke relatie met ze hebt, en dat ze liefst niet te ver weg wonen (bijv. binnen een straal  van 40 km). (Simon Clissold van de Food Hub uit Leuven kent zelfs de Spaanse boer van wie hij in de winter sinaasappels betrekt).
  2. Goede kwaliteit. Dit kan door biologisch met certificaat te kopen, maar je kunt ook vertrouwen op de werkwijze van de boer, want certificering is duur. Wakker Dier heeft n.a.v. een enquete maaltijdboxen in volgorde van diervriendelijkheid gegroepeerd. Beter Bio scoort daarin het best, Beebox en Willem en Drees scoren ook uitstekend. Productie van de eigen streek heeft de voorkeur vanwege de korte afstanden,  en dan steun je ook nog de lokale economie. En producten uit het seizoen verdienen de voorkeur. Een koude kas is ook vrij duurzaam.
  3. Transparantie over de prijs die de boer krijgt: Hoeveel van de ‘consumenten-euro’ komt bij de boer terecht? Eis transparantie op dat gebied. In ‘the Food Hub’, Leuven staat het op de labels. Daar gaat tussen de 45 en 63% naar de boer, de rest naar transport , de winkel(ier) en naar BTW.  Vergelijk dat met de standaard-situatie in Nederland: een LEI-onderzoek ‘Prijsvorming van Voedsel’ (2014, p. 9) laat zien dat tussen de 15% (brood) en 40% (eieren, als flinke uitschieter) gewoonlijk naar de Nederlandse boer gaat.  Dat is te weinig. In een korte keten gaan daar wat schakels tussenuit, dus de boer zou er meer aan over moeten houden. Het is veel werk om dit uit te zoeken, maar idealiter zou men op een website een globale indicatie moeten geven van hoeveel van de prijs van een product er naar de boer gaat. Beebox en willem en Drees zijn er transparant over. 
  4. Wie beslist? is het een democratisch of hiërarchisch gerund bedrijf? En waar blijft de winst? In een coöperatie zoals Beebox en Willem en Drees, die in 2016 gefuseerd zijn, onderhandelen consumenten en boeren over de prijs. Democratisch. De winst wordt geïnvesteerd in de coöperatie of in ‘groene’ projecten. In het andere uiterste gaat de winst naar aandeelhouders / investeerders, zoals in het geval van Hello Fresh, waarbij de winst naar Zalando gaat.                                                          Vraag om duidelijkheid op dit punt.
  5. Geen of minimale verpakkingen.

 

zijn Maaltijdboxen wel of niet duurzaam en eerlijk?

 

Maaltijdboxen passen in de trend van ‘laat maar bezorgen, dan hoef ik het niet te  halen’. Het kost wel de nodige benzine/diesel/elektriciteit.

Het is echter wel belangrijk wat voor box je kiest. Wij vermelden op de ‘korte ketens kaart’ ook maaltijdboxen, maar niet alle. Welke niet? Als ze geen informatie geven over de aandachtspunten hierboven, waar vaak weinig of niets over te vinden is.

Om die redenen staan de meeste maaltijdboxen niet op de ‘korte ketens kaart’, (zoals Hello Fresh, Albert Heijn, Marley Spoon, Picnic Online). Daar zitten grote investeerders achter (bijv. Zalando), er is geen winstdeling, te weinig opbrengst voor de boer, en ze geven Nederlandse producten niet per se voorrang – sommige van die boxen zijn zelfs ‘internationaal’.

Een greep uit de andere boxen die het niet haalden:

Mathijs Maaltijdbox (geeft overigens wel informatie over de herkomst: w’e proberen zoveel mogelijk seizoensgroenten uit Nederland te halen’). De Krat (mooie box, de beste volgens de Margriet, seizoensgebonden en grotendeels biologisch, soms. Solidaridad-fruit. Maar helaas géén info over het aandeel voor de boer, democratie en winstdeling) Het laatste geldt ook voor Zinner Dinner (‘De biologische Foodbox in een tas’ gevestigd in Amsterdam).

Lees ook een artikel op Foodlog over maaltijdboxen. Ons advies: speur de respectievelijke websites af en stel vragen over alle criteria bovenaan deze pagina. Of, makkelijker: neem de maaltijdboxen of andere bezorgdiensten die op de ‘korte ketens kaart’ staan!  Onderzoek zelf wat in jouw omgeving voor jou de beste keus is, en denk daarbij ook om een eerlijk deel voor de boer.